Gostyń został założony w 1278 roku jako miasto prywatne Mikołaja, syna Przedpełka z rodu Łodziów. Jest bardzo prawdopodobne, że pierwszy kościół, na którego resztki murów natrafiono pod posadzką w czasie remontu w 1901 roku, powstał pod koniec XIII wieku. Od samego początku jest on pod wezwaniem świętej Małgorzaty męczennicy z IV wieku. Do XVII wieku miał jeszcze za patronów apostołów św. Judę Tadeusza i św. Szymona.
Najstarszą częścią fary zachowaną do dzisiaj jest pochodzące z początku XIV wieku, prezbiterium, którego mury zewnętrzne sięgały pierwotnie do widocznego otynkowanego pasa. O dacie powstania może świadczyć wmurowana cegła z datą" 1320".
Fara, utrzymywana w stylu gotyckim, była rozbudowywana przez kolejnych właścicieli Gostynia.

Nadbudowę prezbiterium, nawy głównej, naw bocznych przypisuje się Bartoszowi i jego synom Bartoszowi i Januszowi z rodu Wezenborgów. Dokonali tego w pierwszej połowie XV wieku. Prawdopodobne jest też to, że ostatnie dwie kondygnacje wieży dobudowano za następnych właścicieli miasta, Borków z Gryżyny, w 1. połowie XVI wieku. W tym też okresie dobudowano kruchtę (1523), skarbczyk (1526) i kaplicę św. Anny, na co wskazują
napis i daty na cegłach ANNO XI l529 i 1531.Według przekazu jej fundatorem był Makary Skoczylas, garncarz gosty
ński.
Wygląd zewnętrzny fary od 1531 roku nie ule gał zasadniczo większym zmianom. Pierwotnie nawa główna była przykryta oddzielnym, bardziej stromym dachem. Nawy boczne posiadały samodzielne dachy o mniejszym spadku.
Obecne przykrycie dachami i brak typowo gotyckiego zako
ńczenia wieży widzimy już na obrazie Matki Boskiej Świętogórskiej z 1540 roku.
Duże zmiany nastąpiły natomiast wewnątrz świątyni. Dotyczy to zubożenia wystroju wnętrza, jak i wyposażenia. Ściany naw bocznych i głównej były pierwotnie nie tynkowane, wykonane z ciemnozielonej i czerwonej cegły, ułożonej w krzyżowe wzory.
Sklepienie nawy głównej, jak i filary, były również wykonane w stylu gotyckim.

Prezbiterium, po nadbudowie w XV wieku, prawdopodobnie zostało otynkowane i tym samym przykryto wcześniejsze freski pokrywające wszystkie jego ściany. Zostały one odkryte podczas remontu na początku XX wieku, lecz ze względu na brak środków usunięto je. Przedstawiały mękę Jezusa, sceny zmartwychwstania i zesłania Ducha Świętego. W tym samym czasie rozebrano i spalono sześć mocno zniszczonych ołtarzy z nawy głównej oraz trzy z kaplicy św. Anny.
O istniejących i niedostępnych kryptach trudno coś istotnego powiedzieć. Wiemy tylko, że trzy z nich znajdujące się pod prezbiterium są pełne trumien, o różnym stanie zachowania. Informacja ta pochodzi z czasu remontu w 190 l roku.
Wiadomo, że jeszcze na początku XIX wieku istniały wewnątrz fary płyty nagrobkowe fundatorów kościoła. Ostatnia posadzkowa płyta z prezbiterium została usunięta w XX stuleciu. W latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia zdemontowano marmurowe balaski oddzielające prezbiterium od nawy głównej.
Pomimo takiego zubożenia, we wnętrzu fary możemy zobaczyć wiele ciekawych obiektów. Jest to tym bardziej możliwe, że po remoncie, którego podjął się proboszcz ksiądz kanonik Artur Przybył, fara nabrała nowego blasku.
Sklepienie nawy głównej, kolebkowo-krzyżowe, wzniesiono po roku 1682. Obecna jego polichromia została wykonana w 1952 roku według projektu prof. Wacława Taranczewskiego. Pozostałe sklepienia prezbiterium, naw bocznych, wieży, kruchty i kaplicy św. Anny są wykonane w stylu gotyckim.
Szczególną uwagę przykuwa polichromia sklepienia kaplicy św. Anny, zaprojektowana w roku 1905 przez wybitnego architekta pozna
ńskiego Rogera Sławskiego. Warto zwrócić uwagę na wkomponowane w nią teksty najstarszej polskiej pieśni religijnej "Bogurodzicy", a także modlitwy do św. Anny.



HISTORIA